Taalbeleid verankerd in de schoolcultuur van Atheneum Vilvoorde

Een cruciale rol is weggelegd voor de schoolleiding: de directeur fungeert als procesbegeleider, bewaakt het proces en houdt voeling met het draagvlak bij het team.

Tien jaar taalbeleid als schoolcultuur

Adjunct-directeur Tom Ruys hoeft niet lang na te denken wanneer het over taalbeleid gaat: ‘We zijn hier al meer dan tien jaar bewust mee bezig. Intussen is taalbeleid geen apart project meer, maar een vast onderdeel van onze schoolcultuur.’

Die verankering vertaalt zich in concrete praktijken. Zo analyseren leraren voor de examenperiode hun eigen toetsvragen: is duidelijk wat er wordt verwacht? Is de gebruikte school- en vaktaal helder? Op die manier wordt taalbewust lesgeven een gedeelde verantwoordelijkheid, over alle vakken heen.

Nederlands, ook buiten de lesuren

Het taalbeleid stopt niet aan de klasdeur. De school kiest er bewust voor om ook op de speelplaats, tijdens activiteiten en op uitstappen het Nederlands als gemeenschappelijke schooltaal te stimuleren. Tom Ruys maakt de vergelijking met het gsm-beleid:

‘Wij waren een van de eerste scholen die daar sterk op hebben ingezet. In het begin vraagt dat duidelijke afspraken en consequente opvolging. Maar vandaag stelt niemand het nog in vraag. Hetzelfde geldt voor het Nederlands: het is zo ingebakken dat je hier nauwelijks een andere taal hoort.’

De school koppelt die keuze voor het Nederlands als gemeenschappelijke schooltaal aan duidelijke, consequent toegepaste afspraken die voor leerlingen en medewerkers herkenbaar zijn. Die vanzelfsprekendheid kwam er niet zonder inspanning. Ze toont hoe duidelijke afspraken en volgehouden keuzes geleidelijk deel kunnen worden van de schoolcultuur.

Meten is nodig, handelen is essentieel

Ook in het Atheneum Vilvoorde vormen data een belangrijk vertrekpunt voor het taalbeleid. Naast de feedback van leraren bieden Diataaltoetsen en Vlaamse toetsen informatie over bepaalde aspecten van de taalvaardigheid van leerlingen. De school combineert die gegevens met observaties en andere informatie om sterktes, aandachtspunten en mogelijke taalnoden in beeld te brengen.

‘We combineren cijfers met kwalitatieve inzichten,’ legt Ruys uit. ‘Externe observatoren volgen lessen en helpen ons scherp te blijven. Bovendien gebruiken we de toetsen om het effect van ons taalbeleid te monitoren.’

Toch waarschuwt hij voor een valkuil: meten mag nooit een doel op zich worden.

Van cijfers naar gerichte actie

Tom Ruys (op dreef): ‘Maar je mag niet blijven steken in de cijfers. Daarna moet je keuzes maken en doelstellingen formuleren. De vraag is telkens: wat kunnen wij concreet doen om de taalvaardigheid en schooltaalkennis van onze leerlingen te versterken?’

Die doelstellingen zijn gericht op het leren van leerlingen. Bij de keuze en uitwerking van de acties gebruikt de school waar mogelijk wetenschappelijke inzichten, eigen praktijkkennis en beschikbare gegevens. De school werkt daarbij samen met externe partners. Daarnaast gebruikt het Atheneum het Referentiekader Onderwijskwaliteit om na te gaan of acties aansluiten bij het versterken van de onderwijskwaliteit.

Alles gebeurt in kleine stappen. Zo is sterke schooltaal Nederlands een vaste rubriek op elke personeelsvergadering. Geen lange uiteenzettingen, maar korte updates, gerichte kennisinjecties en praktijkvoorbeelden die het thema levend houden.

Een kernteam dat verbindt

Het taalbeleid in het Atheneum wordt gedragen door een kernteam van vijf medewerkers. Zij stippelen de grote lijnen uit en zorgen voor verbinding met de verschillende vakgroepen.

‘We evalueren regelmatig, reiken strategieën aan en sturen bij waar nodig,’ zegt Ruys. ‘Maar altijd met hetzelfde doel: een zo groot mogelijke impact op het leerniveau van onze leerlingen.

In de toekomst wil het Atheneum via focusgroepen ook systematischer zicht krijgen op het perspectief van leerlingen: welke taalondersteunende aanpakken ervaren zij als helpend, wat merken zij in de lessen en waar botsen zij nog op? Tom Ruys: ‘Het kernteam vormt geen eiland. We zijn deel van het geheel. Ook dat is belangrijk.’

Leren door te doen

Laagdrempelig modellen blijkt bijzonder krachtig. Zo ontwikkelde de school een eenvoudige bladwijzer die leraren helpt om strategieën voor het omgaan met moeilijke schooltaal expliciet aan te leren. Leerlingen krijgen daardoor een herkenbare aanpak die in verschillende vakken kan terugkomen.

Tom Ruys: ‘Het is een stappenplan voor sterke schooltaal in de klas. Een collega heeft voorgedaan hoe je die bladwijzer gebruikt. Andere leraren namen de rol van leerling op en ervaarden zelf wat duidelijke schooltaal doet, ook binnen hun eigen vak.’

Die ervaringsgerichte aanpak zorgt voor herkenning en versterkt het draagvlak in het team.

Ouders betrekken

Is het dan allemaal rozengeur en maneschijn? ‘Neen, helemaal niet’, zegt Tom Ruys. ‘Een blijvend aandachtspunt is de communicatie met ouders, zeker als zij weinig of geen Nederlands spreken. We willen ouders meenemen in ons verhaal. Op oudercontacten verwachten we dat er Nederlands gesproken wordt, maar tegelijk moeten ouders onze boodschap ook begrijpen. Daarom werken we soms met tolken. Het blijft zoeken naar het juiste evenwicht.’

Duurzaam boven groots

Een van de grootste uitdagingen voor taalbeleid is personeelsverloop. Wissels in het kernteam of veranderingen in het takenpakket van kernteamleden kunnen de continuïteit van het taalbeleid onder druk zetten. Net daarom kiest Atheneum Vilvoorde resoluut voor eenvoud.